Grzyby-Start arrow Atlas grzybów arrow wg.nazw polskich arrow M arrow Maślak sitarz
Maślak sitarz
 Suillus bovinus
(Pers.) Roussel 1898

Gromada: grzyby podstawkowe - Basidiomycota
Klasa: pieczarniaki - Agaricomycetes
Rząd: borowikowce - Boletales
Rodzina: maślakowate - Suillaceae
Rodzaj: maślak - Suillus Gray


Kapelusz średnicy 30 do 120 mm, młody łukowaty, potem płaski, czasami nieco wklęsły, z ostrym, początkowo podwiniętym a na starość pofalowanym, brzegiem. Powierzchnia gładka, za młodu lekko pilśniowa, potem naga; gdy sucha - błyszcząca, mokra - śliska, lepka i mazista. Barwy bladocielistej, płowożółtobrązowej, pomarańczowobrązowej, czasami czerwonawej. Skórka trudno ściągalna.

Rurki różnej głębokości. Przyrośnięte lub lekko zbiegajace na trzon, trudne do oddzielenia od miąższu; początkowo brudnożółte, żółtawe, z wiekiem zielonkawe, oliwkowobrązowe.

Pory dość duże, szerokie, graniaste, radialnie wydłużone, czasami labiryntowate; barwy rurek.

Trzon 50 do 100 mm wysoki, 10 do 20 mm gruby; stosunkowo krótki, gładki, matowy. Barwy kapelusza, w górnej części cytrynowożółty, punktowany; niżej trochę pomarszczony, rdzawy.

Pierścień nie występuje.

Miąższ elastyczny, zwarty; w trzonie twardy, łykowaty; żółtobiały, cytrynowożółty, z wiekiem brązowawy; w dolnej części trzonu rdzawy, różowawy. Po przełamaniu lekko błękitnieje. Zapach słaby, smak łagodny.

Zarodniki elipsoidalne, gładkie. O rozmiarach 7-13 x 3-5 µm. Wysyp żółtooliwkowy.

Występowanie: Na ziemi, w lasach iglastych i mieszanych, pod sosnami dwuigielnymi; na wrzosowiskach, przy drogach, na obrzeżach lasów. Wyrasta zazwyczaj gromadnie, kępkowato; od czerwca do listopada. Pospolity.

Wartość: Grzyb jadalny.

Gatunki podobne:
Maślak zwyczajny Suillus luteus ma ciemniej zabarwiony kapelusz, rurki za młodu zakryte białą osłonką, której resztki pozostają później na trzonie w formie pierścienia.
Maślak ziarnisty Suillus granulatus wydziela za młodu kropelki mlecznego płynu z rurek, zasychających także na trzonie.
Maślak pstry Suillus variegatus ma skórkę kapelusza suchą, filcowatą, rurki oliwkowe, wyraźnie ciemniejsze od kapelusza.

Inne nazwy: grzyb wolak, sitacz, sitek, sitka, sitnik, sitosz, grzyb sitarz, rzeszotnik, borowik sitarz, krowiak, pępek gęsi, sitarz, sitak, sitosz, sitarek, wolak.

Synonimy: Agaricus bovinus (L.) Lam. 1783, Boletus bovinus L. 1753, Boletus bovinus Pers. 1825, Ixocomus bovinus (L.) Quél. 1888, Mariaella bovina (L.) Šutara 1987

Uwagi: Owocniki rosnące bardzo blisko siebie bywają pozrastane kapeluszami. Maślak sitarz często wyrasta w towarzystwie klejówki różowej. W czasie obróbki termicznej może zmieniać kolor na czerwonawofioletowy.
Znajduje się na liście grzybów dopuszczonych do obrotu handlowego i przetwórstwa w Polsce.

Opracowanie: Izabella Kulińska

Literatura
:
B. Gumińska, W. Wojewoda "Grzyby i ich oznaczanie", PWRiL, Warszawa 1985 P. Skoubla "Wielki atlas grzybów", Elipsa, Poznań 2007 E. Gerhardt "Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik", KDC, Warszawa 2006
W. Wojewoda "Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski.", IB PAN, Kraków 2003
Wszelkie prawa zastrzeżone
Jeśli chcesz wykorzystać nasze zdjęcia lub informacje lub zapytaj na forum
Dyskusja o gatunku