|
Kapelusz średnicy 30 do 120 mm, młody łukowaty, potem płaski, czasami nieco wklęsły, z ostrym, początkowo podwiniętym a na starość pofalowanym, brzegiem. Powierzchnia gładka, za młodu lekko pilśniowa, potem naga; gdy sucha - błyszcząca, mokra - śliska, lepka i mazista. Barwy bladocielistej, płowożółtobrązowej, pomarańczowobrązowej, czasami czerwonawej. Skórka trudno ściągalna.
Rurki różnej głębokości. Przyrośnięte lub lekko zbiegajace na trzon, trudne do oddzielenia od miąższu; początkowo brudnożółte, żółtawe, z wiekiem zielonkawe, oliwkowobrązowe.
Pory dość duże, szerokie, graniaste, radialnie wydłużone, czasami labiryntowate; barwy rurek.
Trzon 50 do 100 mm wysoki, 10 do 20 mm gruby; stosunkowo krótki, gładki, matowy. Barwy kapelusza, w górnej części cytrynowożółty, punktowany; niżej trochę pomarszczony, rdzawy.
Pierścień nie występuje.
Miąższ elastyczny, zwarty; w trzonie twardy, łykowaty; żółtobiały, cytrynowożółty, z wiekiem brązowawy; w dolnej części trzonu rdzawy, różowawy. Po przełamaniu lekko błękitnieje. Zapach słaby, smak łagodny.
Zarodniki elipsoidalne, gładkie. O rozmiarach 7-13 x 3-5 µm. Wysyp żółtooliwkowy.
Występowanie: Na ziemi, w lasach iglastych i mieszanych, pod sosnami dwuigielnymi; na wrzosowiskach, przy drogach, na obrzeżach lasów. Wyrasta zazwyczaj gromadnie, kępkowato; od czerwca do listopada. Pospolity.
Wartość: Grzyb jadalny.
Gatunki podobne:
Maślak zwyczajny Suillus luteus ma ciemniej zabarwiony kapelusz, rurki za młodu zakryte białą osłonką, której resztki pozostają później na trzonie w formie pierścienia.
Maślak ziarnisty Suillus granulatus wydziela za młodu kropelki mlecznego płynu z rurek, zasychających także na trzonie.
Maślak pstry Suillus variegatus ma skórkę kapelusza suchą, filcowatą, rurki oliwkowe, wyraźnie ciemniejsze od kapelusza.
Inne nazwy: grzyb wolak, sitacz, sitek, sitka, sitnik, sitosz, grzyb sitarz, rzeszotnik, borowik sitarz, krowiak, pępek gęsi, sitarz, sitak, sitosz, sitarek, wolak.
Synonimy: Agaricus bovinus (L.) Lam. 1783, Boletus bovinus L. 1753, Boletus bovinus Pers. 1825, Ixocomus bovinus (L.) Quél. 1888, Mariaella bovina (L.) Šutara 1987
Uwagi: Owocniki rosnące bardzo blisko siebie bywają pozrastane kapeluszami. Maślak sitarz często wyrasta w towarzystwie klejówki różowej. W czasie obróbki termicznej może zmieniać kolor na czerwonawofioletowy.
Znajduje się na liście grzybów dopuszczonych do obrotu handlowego i przetwórstwa w Polsce.
|